8 december 2027: Petra Bolhuis

Filosoof Petra Bolhuis gaat in haar lezing aan de hand van het gedachtegoed van de Duitse filosoof Karl Jaspers op zoek naar antwoorden op de volgende vragen: wat betekent het om schuldig te zijn? En welke verantwoordelijkheid dragen we voor wat er in onze samenleving gebeurt, ook als we daar zelf niet rechtstreeks bij betrokken zijn?

Schuld is iets waar we meestal achteraf over nadenken. Verantwoordelijkheid vraagt juist ook om keuzes in het heden. Maar hoe ver reikt die verantwoordelijkheid? En wat kunnen we daarbij leren van het verleden?

Kort na de Tweede Wereldoorlog, in 1946, schreef Karl Jaspers een indringend essay over de schuldvraag van het Duitse volk. Daarin onderzocht hij verschillende vormen van schuld en de vraag hoe mensen en samenlevingen zich kunnen verhouden tot een belast verleden. Volgens Jaspers hoeft het erkennen van schuld niet alleen tot schaamte of verwijten te leiden. Het kan ook het begin zijn van bezinning, verandering en een nieuwe manier van samenleven.

In 2022 verscheen een nieuwe Nederlandse uitgave van zijn essay onder de titel De schuldvraag. Over de politieke aansprakelijkheid van Duitsland. In het nawoord benadrukt filosoof Jannah Loontjes hoe bijzonder Jaspers' pleidooi is voor openheid, mildheid en de bereidheid om naar elkaar te luisteren, juist wanneer mensen lijnrecht tegenover elkaar staan.

Tijdens deze lezing onderzoekt Petra Bolhuis wat de ideeën van Jaspers ons vandaag de dag kunnen leren. Hoe gaan we om met collectieve schuld? Kunnen we verantwoordelijkheid nemen voor gebeurtenissen waar we zelf geen directe schuld aan hebben? En hoe voorkomen we dat schuldgevoelens ons verlammen, in plaats van ons aan te zetten tot handelen?

Een actuele lezing over geweten, verantwoordelijkheid en de mogelijkheid om opnieuw te beginnen.

Over Petra Bolhuis

Petra Bolhuis (1963) is filosoof en gespecialiseerd in het werk van Hannah Arendt en Michel Foucault. Sinds het begin van deze eeuw heeft zij haar eigen filosofische praktijk Maieutiek, waarin zij filosofie inzet als praktisch gereedschap om na te denken over persoonlijke en maatschappelijke vraagstukken.

Ze verzorgt lezingen, trainingen en cursussen en is medeauteur van de boeken Rattenvangers van het onbehagen (2021) en Hoog spel (2022).